Waarom energieprijzen schommelen: vijf oorzaken met cijfers

Energieprijzen op de groothandelsmarkt schommelen door vijf dingen: het weer, het seizoen, de voorraad in de gasopslag, de aanvoer van vloeibaar gas per schip en de politiek. In 2026 kwamen er drie tegelijk samen. Gas kostte in september 2026 gemiddeld €75,3 per MWh, tegen €32,4 in februari.^Wereldbank

Stand van 16 oktober 2026. Maandprijzen zijn gemiddelden, zonder belasting en btw.

Een energieprijs is een prijs op een markt. Er zijn kopers en verkopers, en de prijs beweegt als een van beide kanten verandert. Bij energie gaat dat sneller dan bij de meeste andere producten. Stroom kun je nauwelijks opslaan, en gas kun je niet zomaar extra uit de grond halen. Kleine verschuivingen in vraag of aanbod geven daardoor grote uitslagen in de prijs.

Hieronder de vijf oorzaken, met bij elke oorzaak wat die in 2026 deed. De maandprijzen van gas en stroom staan in de tabel verderop.

1. Het weer

Het weer werkt op twee manieren. Een koude week verhoogt de vraag naar gas, omdat huizen meer stoken. Dat zie je direct in de gasprijs. Bij stroom werkt het andersom: wind en zon maken het aanbod groter. Een week met veel wind en zon drukt de stroomprijs, een windstille week zonder zon drijft hem op. Dan zijn de gascentrales nodig, en die zetten de prijs. Hoe dat werkt, lees je in hoe de stroomprijs ontstaat.

In 2025 kwam 49% van onze stroom uit hernieuwbare bronnen.^CBS Hoe groter dat aandeel, hoe meer de stroomprijs per uur gaat dansen met het weer. Op een zonnige middag in april was stroom in 2026 vaak goedkoop. Het gemiddelde over april was €84,6 per MWh, het laagste van het jaar tot nu.^EPEX

2. Het seizoen

In de winter verbruikt Nederland veel meer gas dan in de zomer. Dat verschil wordt opgevangen door gas in de zomer op te slaan en in de winter te gebruiken. Daardoor heeft gas voor levering in de winter normaal een hogere prijs dan gas voor levering in de zomer. Dat verschil betaalt de opslag: wie in de zomer goedkoop koopt en in de winter duur verkoopt, verdient aan het opslaan.

In het voorjaar van 2026 werkte dat niet. Volgens de ACM maakte het prijsverschil tussen zomer en winter het vullen van de opslag voor bedrijven niet lonend.^ACM Gas voor de zomer was door de onrust net zo duur als gas voor de winter. Niemand wilde dan duur inkopen om later hetzelfde te krijgen.

3. De voorraad in de opslag

De opslag is de buffer van de markt. Is hij voller dan normaal, dan is een koude winter minder eng en blijft de prijs rustiger. Is hij leger, dan reageert de prijs harder op elk bericht over het weer of de aanvoer.

In 2026 was de Nederlandse opslag uitzonderlijk leeg. Op 1 april zat er volgens de ACM ongeveer 4,5% in.^ACM Op gasdag 14 oktober 2026 was het 63,6%. In de vijf jaar daarvoor lag het gemiddelde op die dag op 83,1%.^AGSI Het kabinet verlaagde het vuldoel in september naar 64%, juist om de prijs niet verder op te drijven.^{Rijksoverheid} Meer hierover in gasopslag in Nederland.

4. Aanvoer per schip

Sinds de crisis van 2022 komt een groot deel van ons gas als vloeibaar gas (LNG) per schip. In 2025 voerde Nederland 26,7 miljard m³ LNG in, tegen 9,8 miljard m³ in 2021.^CBS LNG wordt over de hele wereld verhandeld. Een probleem bij een grote exporteur raakt dus ook de Europese prijs, ook als het schip nooit naar Europa zou varen.

Dat gebeurde in 2026. Na het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten eind februari was de Straat van Hormuz feitelijk dicht. Door die zeestraat ging bijna 20% van de LNG-aanvoer in de wereld. In het tweede kwartaal lag de Europese gasprijs (TTF) gemiddeld 32% hoger dan een jaar eerder.^IEA Na een tussentijds akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran half juni voeren er weer meer LNG-schepen door, maar volgens het Internationaal Energieagentschap nog maar een fractie van de hoeveelheden van vóór de oorlog.^IEA

5. Politiek en geopolitiek

De grootste uitslagen komen van beslissingen die niets met vraag en aanbod te maken hebben. In 2022 stopte de stroom gas uit Rusland. In 2026 was het de oorlog in het Midden-Oosten. Maar ook kleinere besluiten tellen: een vuldoel voor de opslag, een verbod op Russisch LNG, een prijsplafond. Elk besluit verschuift wie er wanneer gas koopt.

Markten handelen bovendien op verwachting. Als handelaren denken dat er volgende maand minder gas is, stijgt de prijs nu al. Daarom reageert de prijs soms heftig op een bericht dat later onschuldig blijkt.

Wat 2026 deed met gas en stroom

De sprong van februari naar maart is de oorlog. De stijging in augustus en september is de combinatie: een lege opslag die nog gevuld moest worden, schepen die maar mondjesmaat door de Straat van Hormuz kwamen, en de winter die dichterbij kwam. Omgerekend kostte gas in september €0,74 per m³ op de groothandelsmarkt, tegen €0,32 in februari. Dat is zonder belasting, btw en marge.^CBS Hoe TTF zich per m³ tot je gasprijs verhoudt, rekent gasprijsvandaag.nl voor.

Wat niet schommelt

Een groot deel van je energierekening beweegt niet met de markt mee. De energiebelasting ligt per jaar vast. De netkosten ook. Bij gas is de energiebelasting in 2026 zelfs hoger dan het gemiddelde leveringstarief.^CBS Een verdubbeling van de groothandelsprijs is dus nooit een verdubbeling van je rekening. Hoeveel er wel doorwerkt, en wanneer, lees je in van groothandelsprijs naar je contract. De markt zelf staat uitgelegd in de gids Hoe de markt werkt.

Veelgestelde vragen

Waarom is gas in de winter duurder?

Omdat de vraag dan veel groter is. Normaal vangt de opslag dat op, en kost gas voor de winter iets meer dan gas voor de zomer.

Waarom steeg de gasprijs in 2026?

Door de oorlog in het Midden-Oosten was de Straat van Hormuz feitelijk dicht. Daar ging bijna 20% van de LNG-aanvoer in de wereld door.^IEA

Kun je voorspellen wat de prijs gaat doen?

Nee. De termijnmarkt geeft een verwachting, maar die verandert met elk bericht. Wij voorspellen geen prijzen.

Waarom schommelt stroom per uur zo veel?

Omdat het aanbod van wind en zon per uur verandert, terwijl stroom nauwelijks op te slaan is.^EPEX

Waarom schommelen de prijzen van gas en stroom zo veel?

Door vijf dingen: het weer, het seizoen, de voorraad in de gasopslag, de aanvoer van vloeibaar gas per schip en de politiek. In 2026 kwamen er drie tegelijk samen.