Van groothandelsprijs naar je contract: waarom je tarief later beweegt

De groothandelsprijs komt niet meteen in je energietarief terecht. Leveranciers kopen het grootste deel van hun gas en stroom maanden vooruit in. Een vast contract ligt vast tot het afloopt, een variabel tarief gaat meestal per kwartaal om, en alleen een dynamisch contract volgt de markt per uur. Daarom piekte de groothandelsprijs van gas in augustus 2022, maar het gemiddelde gastarief pas in januari 2023.^{WereldbankCBS}

Stand van 16 oktober 2026. Tarieven zijn maandgemiddelden van CBS, inclusief btw.

Na elk bericht over een dure of goedkope gasprijs volgt dezelfde vraag: wat betekent dit voor mij? Het eerlijke antwoord is: dat hangt af van je contract, en van het moment. Hieronder lees je hoe de markt in je tarief terechtkomt, waarom dat tijd kost en wat 2022 en 2026 daarover laten zien. Dit is uitleg, geen advies over welk contract je moet kiezen.

Wat er tussen de markt en je tarief zit

De prijs die je per m³ gas of per kWh stroom betaalt, bestaat uit een paar lagen:

• Inkoop. Wat de leverancier op de groothandelsmarkt betaalde, vaak maanden geleden.
• Marge en kosten van de leverancier. Samen met de inkoop vormt dit het leveringstarief.
• Energiebelasting. Een vast bedrag per m³ of kWh, dat per jaar vastligt.
• Btw. Over alles samen.
• Netkosten en vaste leveringskosten. Een bedrag per jaar, los van je verbruik.

Alleen de eerste laag beweegt met de markt. Een rekenvoorbeeld voor gas in september 2026: het gemiddelde leveringstarief was €0,66 per m³ en de energiebelasting €0,73 per m³, allebei met btw. Samen €1,39.^CBS Op de groothandelsmarkt kostte gas die maand omgerekend €0,74 per m³, zonder btw.^{WereldbankCBS} Het gemiddelde leveringstarief lag dus onder de groothandelsprijs van dat moment. Dat kan alleen omdat leveranciers het gas al eerder, goedkoper, hadden ingekocht.

Waarom leveranciers vooruit inkopen

Een leverancier die vaste prijzen belooft, loopt risico. Stijgt de groothandelsprijs nadat jij hebt getekend, dan maakt hij verlies. Daarom koopt hij het gas en de stroom voor zijn klanten meestal vooruit in, op de termijnmarkt: voor het volgende kwartaal, het volgende jaar of nog verder. Hoe die markten werken, staat in hoe de stroomprijs ontstaat en in de gids Hoe de markt werkt.

Het gevolg is een vertraging, in twee richtingen. Een stijging op de markt komt pas later in de tarieven. Een daling ook. Wie in de zomer van 2022 nog een oud vast contract had, merkte weinig van de top. Wie in januari 2023 een nieuw contract nodig had, kreeg de prijzen van het najaar ervoor.

Drie contracten, drie snelheden

In juli 2026 had 55% van de huishoudens een vast contract, 37% een variabel en 8% een dynamisch contract.^ACMACMACMACM

Wat 2026 liet zien

De oorlog in het Midden-Oosten maakte gas op de groothandelsmarkt in een paar maanden veel duurder. Van februari tot en met september 2026 steeg het maandgemiddelde met 132%.^Wereldbank Hoe dat in de tarieven terechtkwam, laat CBS zien.

Het dynamische stroomtarief steeg van februari tot september met 56%. Op de day-aheadmarkt steeg stroom in die maanden met 64%.^EPEX Het gemiddelde gastarief steeg 15%, het gemiddelde vaste en variabele stroomtarief bleef bijna gelijk.^CBS Zo zie je de drie snelheden terug in echte cijfers.

Huishoudens reageerden ook. In maart 2026 stapten 110.000 huishoudens over naar een vast contract, terwijl dat er normaal zo'n 20.000 per maand zijn. Die overstap kwam vrijwel helemaal van mensen met een variabel contract.^ACM Later in het jaar volgden de nieuwe tarieven de markt: vaste contracten werden in juli 5 tot 11% duurder dan in juni, en per 1 juli gingen de variabele gastarieven duidelijk omhoog.^ACM

Wat 2022 liet zien

In augustus 2022 kostte gas op de groothandelsmarkt gemiddeld €236 per MWh, het hoogste maandgemiddelde van de crisis.^Wereldbank Het gemiddelde gastarief van consumenten, leveringstarief plus energiebelasting, lag in december 2022 op €1,91 per m³ en in januari 2023 op €2,59, zonder prijsplafond.^CBS De piek in de tarieven kwam dus vijf maanden na de piek op de markt.

Hetzelfde zag CBS terug in de inflatie. Het cijfer van 14,5% voor september 2022 rekende met de prijzen van nieuwe contracten. Met lopende contracten, vast en variabel, kwam dezelfde maand uit op 7,8%.^CBS Wie een vast contract had, zat de top dus voor een deel uit. Het hele verhaal staat in de energiecrisis van 2022.

Hoe je een prijsbericht leest

1. Kijk welke prijs het is. Gaat het om de groothandelsprijs per MWh, of om een tarief per m³ of kWh? Het eerste zegt iets over de tarieven van later.
2. Kijk naar je contract. Heb je een vast contract, dan merk je pas iets als het afloopt. Bij een variabel contract na de volgende aanpassing. Bij een dynamisch contract meteen.
3. Kijk naar de duur. Een piek van een paar dagen komt nauwelijks in een vast of variabel tarief. Een stijging die maanden aanhoudt wel.

Wil je weten wat vastzetten voor gas nu betekent, dan rekent gasprijsvandaag.nl de opties door. Meer over de contractsoorten staat in de gids Jouw contract.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat een hogere gasprijs in mijn tarief zit?

Bij een dynamisch contract meteen, bij een variabel contract bij de volgende aanpassing, vaak per kwartaal, en bij een vast contract pas als het afloopt. In 2022 lag de piek in de gemiddelde tarieven vijf maanden na de piek op de markt.^CBS

Mag mijn leverancier een variabel tarief zomaar verhogen?

Alleen op de momenten die in de voorwaarden staan, en hij moet het minstens een maand vooraf melden. Je kunt dan zonder opzegvergoeding opzeggen.^ACM

Waarom daalt mijn tarief niet als de markt daalt?

Omdat je leverancier het gas of de stroom al eerder, tegen een hogere prijs, heeft ingekocht. Een daling komt net zo vertraagd aan als een stijging.

Hoeveel huishoudens hebben een dynamisch contract?

In juli 2026 8%, tegen 55% met een vast en 37% met een variabel contract.^ACM