Energiecrisis 2022: wat er gebeurde, en wat ervan bleef

De energiecrisis van 2022 was de periode waarin gas en stroom op de Europese groothandelsmarkt een veelvoud kostten van normaal. In augustus 2022 kostte gas gemiddeld €236 per MWh, zestien keer zoveel als in 2019.^Wereldbank De oorzaak: een krappe markt na corona, en daarna veel minder gas uit Rusland. Het kabinet gaf een korting op de rekening en zette in 2023 een prijsplafond in.

Stand van 16 oktober 2026. Alle prijzen hieronder gelden voor de maand of het jaar dat erbij staat.

Wie in 2022 een nieuw energiecontract moest afsluiten, schrok van de bedragen. Toch begon de crisis niet op één dag. De prijs liep al een jaar op voordat Rusland Oekraïne binnenviel. Hieronder lees je wat er gebeurde, waarom gas zo duur werd, waarom stroom meeging en wat er van die tijd is gebleven. We gebruiken alleen open cijfers: de Wereldbank en de ECB voor de groothandelsprijs van gas, EPEX via Energy-Charts voor stroom en CBS voor wat huishoudens betaalden.

Wat er gebeurde, maand voor maand

1. Januari 2021: gas kost in Europa gemiddeld €20,4 per MWh. Dat is een gewoon niveau.^Wereldbank
2. Najaar 2021: de economie trekt aan na corona, de voorraden zijn laag en de prijs loopt op. In december 2021 is het gemiddelde €114,8 per MWh.^Wereldbank
3. Februari en maart 2022: Rusland valt Oekraïne binnen. In maart kost gas gemiddeld €131,3 per MWh.^Wereldbank
4. 31 mei 2022: Gazprom stopt met leveren aan het Nederlandse GasTerra, dat niet in roebels wil betalen. Tot 1 oktober gaat het om ongeveer 2 miljard m³ gas, dat GasTerra elders inkoopt.^GasTerra
5. Augustus 2022: de top. Gas kost gemiddeld €236 per MWh. Stroom op de day-aheadmarkt kost gemiddeld €447,1 per MWh. Het duurste uur van dat jaar kost €871 per MWh.^{WereldbankEPEX}
6. September 2022: de inflatie komt uit op 14,5 procent. Energie is volgens CBS 200 procent duurder dan een jaar eerder.^CBS
7. November en december 2022: elk huishouden met een gewone aansluiting krijgt €190 korting per maand, samen €380.^CBS
8. Januari 2023: het prijsplafond gaat in. Het geldt het hele jaar 2023.^{Rijksoverheid}

Daarna zakt de groothandelsprijs snel. In juni 2023 kost gas gemiddeld €32,6 per MWh, minder dan een zevende van de top.^Wereldbank

Waarom gas zo duur werd

In 2021 kwam 45% van het gas dat de Europese Unie invoerde uit Rusland, per pijpleiding en per schip.^EC Toen die stroom in 2022 grotendeels stopte, moest Europa in korte tijd ander gas vinden. Dat kon vooral als vloeibaar gas (LNG) per schip. Maar LNG wordt over de hele wereld verhandeld. Europa moest dus meer bieden dan kopers in Azië.

Tegelijk wilde elk land zijn opslag voor de winter vullen. Iedereen kocht dus op hetzelfde moment, in de zomer van 2022. Dat verklaart waarom de top in augustus lag en niet in de winter. Hoe die opslag werkt, lees je in gasopslag in Nederland.

Nederland had minder buffer dan vroeger. In 2015 haalden we nog 52,2 miljard m³ gas uit de eigen bodem, in 2021 nog 20,5 miljard m³.^CBS De winning in Groningen werd afgebouwd wegens de aardbevingen. Meer daarover staat in de gids Gas en opslag.

Waarom stroom meeging

Stroom wordt niet alleen met gas gemaakt. Toch volgde de stroomprijs de gasprijs bijna één op één. Dat komt door de manier waarop de groothandelsprijs ontstaat. Per uur bepaalt de duurste centrale die nog nodig is de prijs voor alle stroom in dat uur. In 2022 was dat in de Europese Unie in 55% van de tijd een gascentrale, terwijl gas maar 19% van de stroom maakte.^JRC Was gas duur, dan was stroom dus ook duur, ook als die uit wind of zon kwam. De uitleg staat in hoe de stroomprijs ontstaat.

Over heel 2022 kostte stroom op de day-aheadmarkt gemiddeld €241,9 per MWh. In 2019 was dat €41,2.^EPEX

Wat huishoudens betaalden

De groothandelsprijs is niet de prijs op je rekening. Daar komen energiebelasting, btw en de marge van de leverancier bij. Bovendien kopen leveranciers vooruit in, zodat een stijging later en minder hard aankomt. CBS publiceert elke maand het gemiddelde tarief dat consumenten betalen. De tabel toont het leveringstarief plus de energiebelasting, met btw.

Opvallend is de timing. De groothandel piekte in augustus 2022, het gemiddelde gastarief pas in januari 2023. Hoe die vertraging werkt, lees je in van groothandelsprijs naar je contract.

Het prijsplafond van 2023

Het plafond gold van 1 januari tot en met 31 december 2023 voor alle huishoudens. Tot een verbruik van 1.200 m³ gas betaalde je maximaal €1,45 per m³. Tot 2.900 kWh stroom betaalde je maximaal €0,40 per kWh.^{Rijksoverheid} Boven die grens gold het tarief uit je contract. De overheid betaalde het verschil aan de leverancier.

Het effect is goed te zien in de cijfers van CBS. In januari 2023 was het gemiddelde gastarief zonder plafond €2,59 per m³. Met het plafond was het gemiddelde €1,52.^CBS Huishoudens met weinig inkomen kregen daarnaast een energietoeslag van de gemeente, meestal €1.300. De koopkracht daalde in 2022 met 1,2 procent. Zonder de toeslag was dat 2,9 procent geweest.^CBS

Waarom de inflatie van 14,5% later lager bleek

Het inflatiecijfer van september 2022 rekende met de prijzen van nieuwe contracten. Maar de meeste huishoudens zaten nog in een oud, vast contract. CBS stapte in juni 2023 over op een methode met lopende contracten. Met die methode kwam september 2022 uit op 7,8 procent in plaats van 14,5 procent.^CBS Voor jou betekent dat: hoe hard de crisis je raakte, hing sterk af van wanneer je contract afliep.

Wat er van de crisis bleef

• Minder gas. Nederland verbruikte in 2021 40,2 miljard m³ gas, in 2025 30,1 miljard m³. Dat is een kwart minder.^CBS
• Meer LNG. De invoer van vloeibaar gas steeg van 9,8 naar 26,7 miljard m³. Daarvan kwam 19,9 miljard m³ uit de Verenigde Staten.^CBS
• Bijna geen Russisch gas meer. Het aandeel van Rusland in de invoer van de EU zakte van 45% in 2021 naar 12% in 2025. De EU stopt de rest stap voor stap, met pijpleidinggas uiterlijk in november 2027.^EC
• Een lager prijsniveau, maar geen oud niveau. Gas kostte in 2025 gemiddeld €36,4 per MWh. Dat is ruim het dubbele van 2019 (€14,6).^Wereldbank

In 2026 kwam er opnieuw een schok, door de oorlog in het Midden-Oosten en de Straat van Hormuz. In september 2026 kostte gas gemiddeld €75,3 per MWh: veel meer dan begin dit jaar, maar ongeveer een derde van de top in 2022.^Wereldbank Wat er nu anders is, lees je in waarom energieprijzen schommelen. Alle cijfers over de crisis staan bij elkaar in de gids De crisis van 2022.

Veelgestelde vragen

Wanneer was de energiecrisis op zijn hoogtepunt?

Op de groothandelsmarkt in augustus 2022: gas kostte toen gemiddeld €236 per MWh. Het gemiddelde tarief voor huishoudens piekte later, in januari 2023.^{WereldbankCBS}

Hoe hoog was het prijsplafond?

€1,45 per m³ gas tot 1.200 m³ en €0,40 per kWh stroom tot 2.900 kWh, in heel 2023.^{Rijksoverheid}

Is de energiecrisis voorbij?

De prijzen van 2022 zijn niet terug. Gas kostte in september 2026 ongeveer een derde van de top van augustus 2022, maar wel meer dan het dubbele van 2019.^Wereldbank

Waarom werd stroom ook duurder?

Omdat de duurste centrale die nog nodig is de prijs voor alle stroom zet. In 2022 was dat vaak een gascentrale.^JRC

Wat was de oorzaak van de energiecrisis van 2022?

Een krappe markt na corona, en daarna veel minder gas uit Rusland. In augustus 2022 kostte gas op de Europese markt gemiddeld €236 per MWh, zestien keer zoveel als in 2019 (Wereldbank en ECB, omgerekend door de redactie, oktober 2026).